kielpiniak.pl

411. rocznica bitwy pod Białym Kamieniem

411 lat temu, 25 września 1604 roku pod Białym Kamieniem (obecnie Salaspils na Łotwie), wojska polsko-litewskie dowodzone przez hetmana polnego litewskiego Jana Karola Chodkiewicza rozbiły ponad dwukrotnie liczniejszą armię szwedzką zatrzymując inwazję Karola Sudermańskiego na terytorium Inflant. Miało to miejsce podczas wojny polsko-szwedzkiej 1600-1611.

Armia szwedzka dowodzona przez Arvida Stalarma i hiszpańskiego najemnika Alonzo Cacho de Canuta obległa 15 września 1604 roku Biały Kamień. Pierwszy szturm Szwedów został przez załogę twierdzy odparty. Do drugiego nie doszło, gdyż 25 września nadciągnął z odsieczą Jan Karol Chodkiewicz. Pole bitwy znajdowało się między drogą z Dorpatu do Rewala, którą przybyła armia polsko-litewska a bagnistymi strumieniami znajdującymi się na wschodzie, zachodzie i południu. Pobliski Biały Kamień leżał w bagnistej dolinie na zachód od pola bitwy.

Portret Jana Karola Chodkiewicza, autorstwa Marcello Bacciarelliego, 1781 rok.

Portret Jana Karola Chodkiewicza, autorstwa Marcello Bacciarelliego, 1781 rok.

Widząc zbliżającą się armię polsko-litewską Alonzo de Canuta zaproponował ustawienie luźnego szyku w stylu hiszpańskim, jednak Stalarm, znając już sposoby walki polskich dowódców i pamiętając, że w poprzednich bitwach Polacy i Litwini najpierw przeganiali jazdę szwedzką, a potem wycinali piechotę, tym razem postanowił zmieszać piechotę i jazdę. Lewe, silniejsze skrzydło szwedzkie, złożone z zaciężnych Niemców dowodzonych przez de Canuta, oparte było o groblę i wąską drogę prowadzącą do Rewala. Prawe skrzydło, złożone z Finów, było słabsze, za to osłonięte bagnistymi strumieniami. Centrum, na którego czele stanął sam Stalarm, składało się wyłącznie z wojsk szwedzkich.

Chodkiewicz, po rozpoznaniu szyku nieprzyjaciela, postanowił przede wszystkim zaatakować jego lewe skrzydło, gdyż uważał, że wódz szwedzki nie spodziewa się takiego posunięcia. Dlatego na prawym skrzydle armii Rzeczypospolitej stanęła husaria, na lewym – lekka jazda, a w centrum piechota, rajtaria i artyleria.

Nim Szwedzi zdołali rozeznać się w zamiarach Chodkiewicza, ruszyła na nich husaria, która wpadła na Niemców, rozbijając niemiecką rajtarię. Zacięty opór stawiła jednak dowodzona przez Canuta piechota. Jednak gdy Canut poległ, także i ona poszła w rozsypkę. Po zniszczeniu lewego skrzydła armii szwedzkiej Chodkiewicz rzucił do natarcia lewe skrzydło i centrum. Gdy dołączyli do nich zwycięzcy husarzy, szwedzka armia została zepchnięta na bagno. Walka skończyła się całkowitą klęską armii prowadzonej przez Stalarma. Według polskich źródeł, Szwedzi stracili w bitwie 3000 żołnierzy, 6 dział, cały sprzęt i 21 chorągwi, natomiast Polacy i Litwini – 50 zabitych] i 100 rannych. Jeszcze raz sprawdziła się ciężka jazda polska, będąca kluczem do sukcesów militarnych w XVII wieku.

Pod Białym Kamieniem została zatrzymana pierwsza inwazja szwedzka na Inflanty a Jan Karol Chodkiewicz osiągnął swoje pierwsze ważne i spektakularne zwycięstwo.