kielpiniak.pl

92. rocznica powstania Zakładów Kórnickich – fundacji hrabiego Władysława Zamoyskiego

92 lata temu, 20 kwietnia 1924 roku hrabia Władysław Zamoyski utworzył fundację Zakłady Kórnickie, przekazując Narodowi cały majątek.

Gest Władysława Zamoyskiego był wynikiem świadomej decyzji człowieka realizującego w swoim życiu zasadę służby narodowi. W tym duchu ten urodzony w Paryżu w 1853 roku arystokrata został wychowany i tej idei całkowicie się poświęcił, rezygnując nawet z założenia rodziny. Uczestniczył w pracach emigracji polskiej. Był m.in. prezesem Instytucji Czci i Chleba, członkiem-założycielem Polskiego Towarzystwa Literacko-Artystycznego, współpracownikiem prowadzonego przez siostrę Marię stowarzyszenia pomocy polskim emigrantom we Francji Opieka Polska.

W 1881 roku Władysław Zamoyski objął zapisane mu przez Jana Działyńskiego dobra kórnickie. Współpracował z matką przy tworzeniu Szkoły Domowej Pracy Kobiet, przeniesionej później z Kórnika do Kuźnic.

Władysław Zamoyski z polskimi oficerami przed zamkiem w Kórniku (fotografia ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej).

Władysław Zamoyski z polskimi oficerami przed zamkiem w Kórniku (fotografia ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej).

U schyłku swego życia hrabia Zamoyski utworzył fundację Zakłady Kórnickie, przekazując wolnej już Polsce dobra kórnickie, wraz z bezcenną biblioteką i innymi zbiorami oraz swój majątek w Zakopanem. Łącznie niemal 20 tys. hektarów ziemi. Wcześniej hrabia Zamoyski zadbał, udając się wraz ze swoją siostrą Marią (zasłużoną w czasie I wojny światowej w pomocy dla Polski) na spotkanie z prezydentem Stanisławem Wojciechowskim, aby prosić go o opiekę rządu i sejmu nad tworzoną fundacją. Do grona jej protektorów dołączył też prymasa Polski, a wszystkie te zabiegi czynił po to, aby donacja dla narodu spełniała swoje zadani i nie ugrzęzła w możliwych sporach prawnych i rodzinnych.

Polska zawdzięcza Władysławowi Zamoyskiemu również Morskie Oko i pokaźną część Tatr. Polski magnat nabył majątek zakopiański w 1889 roku i przez kilkanaście lat toczył spory sądowe z niemieckim księciem Christianem Hohenlohe o wytyczenie granicy pomiędzy ówczesną Galicją a Węgrami (do których należała dzisiejsza Słowacja). W 1902 roku sąd polubowny w Grazu przyznał rejon Morskiego Oka z Rysami Galicji, a tym samym po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku ziemie te weszły w skład Polski. Dzięki staraniom Zamoyskiego (i Andrzeja Chramca) powstała linia kolejowa Chabówka – Zakopane i szosa do Zakopanego.

10 listopada 1933 Władysław Zamoyski, „za wybitne zasługi dla kraju, pracę społeczną oraz wielką ofiarność”, został pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski.