kielpiniak.pl

97. rocznica urodzin majora Hieronima Dekutowskiego ps. „Zapora”

97 lat temu, 24 września 1918 roku w Tarnobrzegu urodził się major Hieronim Dekutowski ps. „Zapora”, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, oficer Armii Krajowej, członek Delegatury Sił Zbrojnych i Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”, cichociemny, legendarny dowódca oddziałów partyzanckich na Lubelszczyźnie, kawaler Orderu Virtuti Militari V klasy.

Jego najstarszy brat zginął jako legionista w wojnie polsko-bolszewickiej. Ten duch brata bohatera do końca towarzyszył młodemu Hieronimowi.

Lubiany przez rówieśników, szybko trafił do harcerstwa. Maturę zdał jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Był ochotnikiem w wojnie obronnej 1939 roku. Następnie przedostał się do Francji i walczył w szeregach 2. Dywizji Strzelców Pieszych, a po jej kapitulacji został ewakuowany do Wielkiej Brytanii i wcielony do plutonu czołgów 3. Baonu I Brygady Strzelców.

W Anglii trafił do ośrodka szkoleniowego cichociemnych, tam w marcu 1943 roku złożył przysięgę i przybrał pseudonim „Zapora”. W nocy z 16 na 17 września 1943 roku został przerzucony na teren Polski w rejonie Pułtuska. Naczelny Wódz awansował go do stopnia podporucznika rezerwy.

Major Hieronim Dekutowski ps. „Zapora”, lipiec 1944 r.

Major Hieronim Dekutowski ps. „Zapora”, lipiec 1944 roku.

Początkowo dowodził kompanią w 9. pułku piechoty Inspektoratu AK Zamość. Z polecenia Komendanta Okręgu AK Lublin Kazimierza Tumidajskiego „Marcina” stanął na czele Kedywu Inspektoratu Lublin-Puławy. Odziały podległe „Zaporze” przeprowadziły 83 akcje bojowe i dywersyjne. „Zapora” brał udział w akcji „Burza”, ochraniał też sztab Komendy lubelskiego Okręgu AK. W sierpniu 1944 roku podjął nieudaną próbę przedostania się na pomoc walczącej Warszawie.

Na początku 1945 roku zgodnie postanowieniem Komendy Okręgu AK Lublin Hieronim Dekutowski skoncentrował żołnierzy zagrożonych aresztowaniami i przystąpił do akcji odwetowych wobec wojsk NKWD i organów władzy ludowej. Pół roku później został awansowany przez dowództwo Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj do stopnia majora. Podporządkowano mu wszystkie oddziały partyzanckie w Inspektoracie „Lublin” DSZ. Latem tego roku, na rozkaz dowództwa, złożył broń i ujawnił większość swoich żołnierzy, ale, wobec znikomych gwarancji bezpieczeństwa, sam, wraz z kilkoma podkomendnymi, ukrył się w rodzinnych stronach. W październiku dwukrotnie próbował przedostać się na Zachód przez zieloną granicę – raz jego grupa została rozbita przez UB pod Świętym Krzyżem w Górach Świętokrzyskich, za drugim razem dotarł nawet do ambasady amerykańskiej w czeskiej Pradze, ale po aresztowaniu pozostałych członków grupy przez Czechów, wrócił do kraju, wraz z grupą repatriantów i organizował pomoc dla uwięzionych.

Jesienią 1945 roku po powstaniu antykomunistycznego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, które było naturalnym spadkobiercą Delegatury Sił Zbrojnych, major jako komendant oddziałów leśnych był odpowiedzialny za dywersję i akcje skierowane przeciwko organom komunistycznego aparatu represji w województwie lubelskim. Z czasem obszar jego działania rozszerzył się na tereny Rzeszowszczyzny i świętokrzyskiego. Na przełomie lat 1945 i 1946 przeprowadził wiele akcji dywersyjnych i samoobrony w województwie lubelskim, rzeszowskim i kieleckim.

Zgrupowanie mjr. "Zapory", lato 1946 r.

Zgrupowanie majora „Zapory”, lato 1946 roku.

Po ogłoszeniu przez komunistów amnestii w lutym 1947 roku „Zapora” formalnie zaprzestał prowadzenia akcji zbrojnych które od pewnego czasu ograniczały się tylko do zaopatrywania oddziału i samoobrony. 22 czerwca 1947 roku ujawnił się, ale, zagrożony aresztowaniem, podjął, z kilkoma podkomendnymi, ponowną próbę przedostania się na Zachód. Wcześniej, 12 września 1947 roku, wydał ostatni rozkaz, w którym przekazał dowództwo nad pozostałymi oddziałami kapitanowi Zdzisławowi Brońskiemu ps. „Uskok”. Został zatrzymany wraz z siedmioma kolegami 16 września 1947 roku w miejscowości Nysa przez funkcjonariuszy bezpieki z Katowic.

Od tej chwili rozpoczął się prawie sześciomiesięczny okres tortur w katowniach UB. Hieronim Dekutowski przeszedł okrutne śledztwo w centralnym więzieniu MBP przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z 15 września 1948 roku został skazany na siedmiokrotną karę śmierci. Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski. „Zapora” do samego końca nie pozostawał bierny, jeszcze przed wykonaniem wyroku podjął nieudaną próbę ucieczki z celi więziennej. Został stracony 7 marca 1949 w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie.

Szczątki Hieronima Dekutowskiego odnaleziono latem 2012 roku w kwaterze „Ł” Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie.